PARADIS ARTIFICIEL





კრიტიკა/ესსე

PARADIS ARTIFICIEL




(პატარა პროზა ზურა ჯიშკარიანის რომანისთვის)

Le paradis n’est pas artificiel,

but is jagged

 
(ეზრა პაუნი, კანტო XCII)
[jagged : ამერ. სლენგი, ნარკოტიკებით გაბრუებული]
 
   პირველი, რასაც ბევრი იმათგანი იტყვის, ვინც ამ უშაქრო განთიადებს დაღეჭავს, ისაა, ვიცი, რომ, ზურა ჯიშკარიანის პირველი რომანი რომანი არაა. რასაც, თავისთავად, არ აქვს მნიშვნელობა, მთავარია, რა განწყობით გამოიხატება ეს შეხედულება. საქმე ისაა, რომ ჩვენ, დავაკვირდი, სივრცეს ვიზიარებთ გარკვეულ ლიტერატურულ (და, ზეცამ გვაშოროს, აკადემიურ თუ საუნივერსიტეტო) აფთრებთან, სივრცეს, რომელშიც „მნიშვნელოვან“ ლიტერატორს (რომელიც მნიშვნელოვანია, იმიტომ რომ ასე თქვეს მისმა კოლეგებმა და იმათ, ვისაც ლექციებს უკითხავს და ნიშნებს უწერს, რომლებიც, რაც მთავარია, თავად შეიქნებიან მნიშვნელოვნები, თუ ჭკუით იქნებიან) შეუძლია თქვას კარგი რომანის ავტორზე, რომ მან ისიც კი არ იცის, რა არის ფიქცია - და, რაც მთავარია, მას შეუძლია, ეს ვერდიქტი რამეს ნიშნავდეს. ისე, თითქოს აქაურ აუდიტორიებში არასდროს მოხდა პრუსტი ან სელინი, რომ არაფერი ვთქვათ ჰენრი მილერსა და კერუაკზე (და, საერთოდ, რომელი უფრო ადრე იყო, რაბლე და ლორენს სტერნი თუ ჯეინ ოსტენი და დიკენსი?). მაგრამ საქმის არსი, სინამდვილეში, ის არის, რომ იმის იმედიც მაქვს, რომ ისეთებიც არიან, ვინც სიხარულით და ექსტაზით იტყვის, რომ ჯიშკარიანის გენიალური პირველი რომანი რომანი არაა!
   მე ვამბობ.
   რა არის საღეჭი განთიადები უშაქროდ? გარდა იმისა, რომ ის, დღეისთვის, ჯიშკარიანის, ჩვენი სივრცის ყველაზე საინტერესო ხელოვანის მწვერვალია, აგრეთვე ის არის ყველაფერი, რაც ჯიშკარიანი ყოველთვის იყო (და რა რთულია, თქვა ყველაფერი, რაც ეს კაცი ყოფილა): ზურა ჯიშკარიანი, თავისი ემანაციათა მირიადებით, თავისი შემოქმედებითი და ფსიქიკური ტრანსმიგრაციებით, თავისი ტულპების სიმრავლეებით, მაქვს ტენდეცია, მჯეროდეს, პირველ რიგში არის პოეტი, ანდა უკეთ, კაცი, დაკავებული იმით, რასაც ბერძნები ποίησις (პოიესის, თუ სწორად გამოვთქვამ)-ს ეძახდნენ (“მიზეზი, რომელსაც საგანი მოჰყავს არარსებობიდან არსებობაში” - ასე, პლატონი თავის ნადიმში). მაშინაც კი - განსაკუთრებით მაშინ - როდესაც, ეჩვენებოდა ზოგიერთ ჩვენგანს, ზურა ჯიშკარიანი შეეშვა პოეზიის წერას და არგონავტული მხნეობით გატივტივდა კიბერ რიზოსფეროში, ის პოეტი იყო. და ყველაზე ნამდვილი, ყველაზე გაბედული იმათგან, ვინც ამ ენაზე წერს. ერთადერთი ქართულენოვანი პოეტი კოსმოსური ხედვით (და, ამავე დროს, ის, რომელიც, თითქოს, მხოლოდ აქ და ახლა თუ დაიბადებოდა). ერთდროულად ჰაკიმ ბეი, კუბრიკის 2001, გურჯიევის ცეკვა, და თან პატარა შიშველი ბიჭი გეტოდან. არა, ამჯერად, რემბოს „სიტყვის ალქიმია“, არა ბოდლერის „ხელოვნური სამოთხე“, არამედ სიტყვა LSD’ზე, ციფრულ ოკეანეში ჩაწვეთებული ჰოფმანის მჟავა. საღეჭი განთიადის ყოველ გვერდზე, ყოველ წამს (ისევე როგორც მის საუკეთესო სტროფებში), ჯიშკარიანი ისე წერს, თითქოს ნასა რვა მილიმეტრიანზე იღებდეს ფილმებს.
   და ამ პოეტსაც, ისევე როგორც ყველა დროის პოეტს, უწევს, ჩავიდეს ჯოჯოხეთშიც და ავიდეს სამოთხეშიც. ჯიშკარიანი ორივეს პირნათლად ასრულებს, და, სასწაულებრივ, როგორც წესი, ორივეს ერთდროულად. სწორედ ეს აღმადაღმასვლის თანადროულობა მგონია წიგნის სულის დინამიკა. მაგრამ, ვფიქრობ, მისი სამოთხეში ასვლა სპეციფიკური მოდელია, და აუცილებელი, ზოგადად მისი და კონკრეტულად წიგნის ტრაექტორიის გასაგებად. დიდი ხანია, გამიჩნდა შეგრძნება, რომ ჩვენი საუკუნე სამოთხის სიკვდილია ისევე, როგორც წინა საუკუნე იყო ჯოჯოხეთის სიკვდილის დასასრული (ქვესკნელმა, რომელიც თავიდან ზედა პალეოლითური მოხატული გამოქვაბული და ქალის საშვილოსნო იყო, კვდომა მაშინ დაიწყო, როდესაც ქრისტიანულ წარსაწყმედელს გამოება, ხოლო მაშინ აღასრულა კვდომა, როდესაც დაუკავშირდა აუშვიცს და ჰიროშიმას - ჩარლზ ოლსონი: „ბუხენვალდი ახალი ალტამირას გამოქვაბული“). ამავე კონტექსტში, სამოთხის აღსასრული, ულტიმატური ხელოვნური სამოთხე ინტერნეტი მგონია, ჩვენი დროის ეს ბირთვი. და ამ წიგნის ავტორის ლტოლვა, გააღმერთოს, გააუკვდავოს, კიბერსულით დააჯილდოვოს ადამიანური ცნობიერება მისი გაციფრულებით, ამ კონტექსტში ახალ მნიშვნელობას იძენს. მაგრამ ცნობიერება (ადამიანურია ის თუ მის მიერ შექმნილი ხელოვნური) და მისი ხელოვნური სამოთხე ისევე იმსახურებენ ამბოხებას, როგორც სხვა ყველაფერი. სხვა ყველაფერი ისევე ითხოვს ამბოხებას, როგორც ალერსს, და ზურა ჯიშკარიანმა ეს იცის. კარგად. „რას შვები, პოეტო? - მე ვადიდებ“, გვაუწყებს რილკე; და ჯიშკარიანი, ნამდვილი პოეტი, გაუსაძლისად მადისაღმძვრელია, როდესაც ადიდებს. მაგრამ იმის ნეგატიური ხედვა, რასაც ის ადიდებს, ისევე აუცილებელია, როგორც მისი შედევრი, საღეჭი განთიადები უშაქროდ. ვგულისხმობ: წარმოიდგინე წიგნი, რომელსაც ემილ ჩორანი დაწერდა ინტერნეტის და ხელოვნური ინტელექტის შესახებ. რობოტები და ხელოვნური ცრემლები.
   ამბოხი იქნება სრული, ან არ იქნება (თუ ბრეტონის ცნობილ ნათქვამს ავიღებთ და სხვაგან დავდებთ)
   ხოლო დანტემ, რომელმაც ჯოჯოხეთშიც გაიარა და სამოთხეშიც, უბრალოდ თქვა: „და მერე გამოვედით რათა კვლავ გვეხილა ვარსკვლავები“ (ციტატა რომ მეტ-ნაკლებად აკურატული ყოფილიყო, ინფერნოს ტექსტი გუგლში დავსერჩე და გამომიგდო საიტი: Digital Dante).
    და თუ გამოვალთ და მათ ადგილას არაფერი დაგვხვდება, მაშინ ჩავიხედავთ ამ წითელ წიგნში, ამ კიბერ ბარდო ტოდოლში, ამ ციმბირელი შამანების ექსტაზის ანდა ინდიელების პეიოტე სიმღერების და აჩრდილი ცეკვების რიტმზე მოყოლილ პროზაულ პოემაში: საღეჭი განთიადები უშაქროდ.
 

თანამედროვე ფილოსოფია, ლიტერატურა, ესეისტიკა, სიურრეალისტური გლემი, ჰორორი,პორნოგრაფიული ზღაპრები, პოლიტიკური პროვოკაციები, ძლიერთა ამა ქვეყნისათა შეურაცხყოფა... ასევე კიბერ-კულტურა, ქართული გლ(ი)ამური, ურბანული ფოლკლორი, მედია-კრიტიკა, შავი იუმორი, შოკი და ა.შ.